Um loftmengun vegna eldgossins í Holuhrauni

Nú hefur eldgosið í Holuhrauni staðið í nokkurn tíma; frá 31. ágúst ef man rétt.

Töluvert af hrauni hefur komið upp, eins og sést ágætlega á þessari Landsat mynd frá NASA.

Landsat 8 mynd frá NASA frá 6. september 2014.

Nú hefur hraunið náð út í farveg Jökulsár á Fjöllum, sem veldur gufusprengingum og hefur einhver áhrif á flæði jökulárinnar á svæðinu.

Eitt helsta áhyggjuefnið er loftmengun vegna SO2 gass sem fylgir eldgosinu.

SO2 í lofti yfir á 8 km “dýpi” (NASA). Samsé heild yfir töluverða þykkt frá nærri jörðu og 8 km upp.

Það hjálpar hinsvegar mikið að þetta er lítið gos. Styrkur sem mælst hefur í Reyðarfirði, um 250 µg/m3 10-mín gildi, er töluvert hár, en engu að síður langt frá hættumörkum. Til dæmis eru heisluverndarmörk fyrir almenning 350 µg/m3 fyrir klst meðaltal og vinnuverndarmörk u.þ.b. 5 sinnum hærri en það.

Nýlegar mælingar á austfjörðum benda til þess að styrkurinn sé undir 300 µg/m3 á því svæði, þrátt fyrir bláa móðu yfir austurlandi. Sú móða sést vel á næstu mynd.

MODIS mynd frá NASA og VÍ frá 6. september 2014 kl. 13:30.

Nú er síðan spennandi að fylgjast með því hvort 1) gangurinn brjóti sér leið að yfirborði undir jökli, 2) Bárðabunga fari að gjósa, 3) Askja vakni eða 4) allt deyji út.

Ótrúlegar öfgar í Ástralíu

Kannski er það að bera í bakkafullan lækinn, en það er svo margt að gerast í Ástralíu og myndirnar þaðan alveg magnaðar.

Ástand, sem kallast La Nina, olli því að stórir hlutar Ástralíu hafa fengið meiri rigningu síðastliðin tvö ár en að jafnaði. Við það vex og eykst gróðurmagn. Þegar síðan þornar, þá er meiri eldsmatur til staðar.

Gróðureldarnir eru eitthvað á undanhaldi, enda þótt víðast sé mikið hættuástand ennþá.

En, þá herjar fellibylur, Narelle, á norðvesturströnd Ástralíu. Fellibylurinn sést vel á gervitunglamynd frá því í dag, 11. janúar 2013.

MODIS satellite image form 11 January 2013. Image courtesy of NASA Lance.

Sjáið svo þessa ótrúlegu mynd tekna 25 sjómílur norvestur af Onslow (sem er eiginlega beint suður af “auga” fellibylsins).

Photo: Brett Martin. Read more.

Þessi mynd er síðan orðin tákngervingur þessara elda. Sumir vilja jafnvel tengja hana við afleiðingar hnattrænnar hlýnunar, en alltaf er erfitt að alhæfa eitthvað slíkt út frá stökum atburðum. Hinsvegar passar þetta allt ágætlega saman við þær afleiðingar sem búast má við !

Amma með barnabörnin sín í Tasmaníu.

Engin furða að þau urðu að flýja út í vatn !

Erfðabreytt matvæli

Nýlega var haldin ráðstefna á vegum landbúnaðarráðuneytisins ráðstefna um erfðabreytta ræktun.

Í fréttum hefur verið tekið skýrt fram að læknar telji erfðabreytt matvæli ekki skaðleg heilsu manna. Áfram birtist þetta í fréttum, en getur verið að ekki sé bara deilt um áhrif á heilsu manna ?

Fleiri hliðar séu á málinu !

Þó að erfðabreytt matvæli séu enganvegin skaðleg heilsu okkar (ekki verið sýnt fram á það) og þar treysti ég alveg vísindum, og vitað sé að "kynbætur" og erfðatækni hafa gerbreytt möguleikum okkar til ræktunar til hins betra, er líka skuggahlið sem ekki virðist mega ræða.

Með því að búa til stofna til ræktunar sem við breytum þannig að þeir standast ákveðna sjúkdóma og þola betur ákveðnar aðstæður, verða þær plöntur fljótt ríkjandi - við viljum jú plöntur sem vaxa hratt og verða ekki fyrir afföllum vegna sjúkdóma og aðstæðna.

Þetta veldur því að uppskeran er einsleit, ein eða fáar tegundir. Það veldur því svo að oftast þarf meira af tilbúnum áburði - þ.s. hver plöntutegund notar jú ákveðin næringarefni.

Einnig, ef upp kemur nýr sjúkdómur, og við vitum að náttúran leysir sín verkefni og finnur leiðir, þá getur orðið verulegt áfall – öll uppskeran farin á sama tíma. Sama á við um umhverfisbreytingar, þurrara, rakara ...

Ef hinsvegar er unnið í minni skrefum og passað upp á fjölbreytileikann, minnkum við áhættuna á því að ákveðnar breytingar í umhverfi eða sjúkdómum valdi algeru hruni.

Síðan eru náttúrulega þessi fáránlegu dæmi þar sem fyrirtæki á fræ plantnanna sem búið er að sá og bændur mega ekki safna og nota næsta ár, heldur verða að kaupa frá framleiðanda (Monsanto) ! Í því tilfelli virðist meira að segja vera sem að sum skordýr séu búin, eða amk að læra, að komast framhjá erfðabreyttu vörnunum sem settar voru til að forðast ágang skordýra og því þarf að nota jafnvel enn verra eitur en áður !

Er síðan alveg sammála því að þegar fólk talar um hollustu erfðabreyttra matvæla og annað, virðast ekki vera nokkur vísindaleg rök fyrir því að þar sé munur á.

Áhyggjuefni ef fólk treystir ekki vísindum- Prófessor við Landbúnaðarháskólann segir mikið áhyggjuefni … www.ruv.is

Enginn ís á Öskjuvatni

Enginn ís er á Öskjuvatni þessa dagana. Þetta sést greinilega á gervitunglamynd frá NASA frá 2. apríl 2012.

Öskjuvatn er dökki bletturinn fyrir miðju landi, aðeins til austurs.

Ekki eru margar skýringar til á þessu,ólíklegt virðist að veður spili þarna mikið hlutverk, önnur vötn ísi lögð á svipuðum slóðum. Þá stendur aukin jarðhitavirkni eftir sem líklegasta skýringin. Vatnið er djúpt, 220 m djúpt, þannig að aukning í jarðhita tekur tíma til að koma í ljós.

Neikvæð heilsuáhrif grófs svifryks

Enn bætast við rannsóknir sem sýna neikvæð áhrif svifryks.

Í þetta skiptið er nýleg rannsókn í Stokkhólmi, Svíþjóð, sem sýnir að gróft svifryk (milli PM10 og PM2.5) eykur dánartíðni (e. mortality) um 1.68% fyrir hækkun um 10 micro-g/m³.

Uppspretta þessa grófa svifryks í Stokkhólmi er helst uppspænt malbik, en einnig geta slit á dekkjum,bremsum og slíku, auk sandstorma verið uppsprettur.

Greinin:
Kadri Meister, Christer Johansson, and Bertil Forsberg. Estimated Short-Term Effects of Coarse Particles on Daily Mortality in Stockholm, Sweden. Environmental Health Perspectives, 120(3); March 2012.
Umfjöllun á mbl.is:
http://mbl.is/frettir/taekni/2012/04/02/nagladekk_ogna_heilsunni/

Ný grein um ösku og heilsu

Ný grein í BMJ open um fyrstu niðurstöður rannsókna á heilsufari íbúa í nágrenni Eyjafjallajökuls eftir gosið 2010.

Í stuttu máli virðist askan ekki hafa haft verulega alvarleg áhrif, engin bráðatilfelli, fyrir utan ertingu í öndunarfærum og að þeir sem höfðu astma fundu fyrir meiri áhrifum.

Tilvitnun:

Hanne Krage Carlsen, Thorarinn Gislason, Bryndis Benediktsdottir, Thorir Bjorn Kolbeinsson, Arna Hauksdottir, Throstur Thorsteinsson, Haraldur Briem. 2012.
A survey of early health effects of the Eyjafjallajökull 2010 eruption in Iceland: a population-based study.
BMJ Open 2012;2:e000343. doi:10.1136/bmjopen-2011-000343 (Paper on BMJ Open web site)

Greenland getting darker

Melt ponds, dust and changes in size and shape of the snow crystals (near center) are making the Greenland ice sheet darker. That leads to more energy being absorbed – more melting …

NASA has a great map showing this – comparing reflectiveness in June – August 2011 to average for same period in 2000 – 2006.

Source http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=76916&src=eorss-iotd

Verndun svartfugla

Nýlega kom út skýrsla starfshóps um verndun og endurreisn svartfuglastofna. Bændur (vildu semja), skotveiðimenn og jafnvel fleiri, hafa mótmælt tillögu hópsins um bann við veiðum.

Það má alltaf deila um áhrif einstakra þátta, eins og veiða, á stofna. Hinsvegar virðist nokkuð augljóst að þörf er á aðgerðum til að hjálpa þessum fuglum, mikill viðkomubrestur hefur verið undanfarið.

Tölurnar tala sínu máli (fengið úr skýrslu starfshópsins):

Stofn	Stofnstærð (pör 1985)	Stofnstærð (pör 2007)	Fækkun frá 1985 (%)
Álka	378 000	310 000	18%
Langvía	992 000	690 000	30%
Stuttnefja	579 000	330 000	43%
Lundi	2 – 3 milljón	2,5 milljón (?)	?
Teista	10 – 20 000	?	?

Veiðar á lunda hafa dregist verulega saman, sem segir nú einnig einhverja sögu.

1. mynd. Lundaveiði í háf. Efsta línan sýnir heildarveiði á landinu. Mynd úr skýrslunni.

Af þessu, auk fjölda annara atriða sem nefnd eru í skýrslunni (http://www.umhverfisraduneyti.is/media/PDF_skrar/Tillogur-svartfuglahops-2011.pdf), er nokkuð augljóst að rétt er að gera það sem hægt er til að auðvelda svartfuglastofnunum að ná sér.

<|>

Plöntusvif í Barents hafi

Gervitunglamynd (NASA MODIS) teking þann 16. ágúst, 2011, yfir Barents hafinu (sjá kort hér að neðan).
(Mynd NASA/Rapidfire)
Plöntusvif, eða nánar blaðgrænan (e. chlorophyll) litar hafið skemmtilega á þessari mynd – sjá nánar hér að neðan (á ensku).

Smellið á myndir til að fá stærri útgáfu (Kort frá Google maps)
Um plöntusvif og blaðgrænu
At the base of the ocean food web are single-celled algae and other plant-like organisms known as phytoplankton. Like plants on land, phytoplankton use chlorophyll and other light-harvesting pigments to carry out photosynthesis, absorbing atmospheric carbon dioxide to produce sugars for fuel. Chlorophyll in the water changes the way it reflects and absorbs sunlight, allowing scientists to map the amount and location of phytoplankton. In many coastal areas, the rising slope of the sea floor pushes cold water from the lowest layers of the ocean to the surface. The rising, or upwelling water carries iron and other nutrients from the ocean floor.
(Adapted from http://earthobservatory.nasa.gov/GlobalMaps/view.php?d1=MY1DMM_CHLORA)


Þröstur Þorsteinsson.

Sand- og ösku stormur á Suðurlandi

Á Raufarfelli náði styrkur svifryks (PM₁₀) 590 micro-g/m³ rétt fyrir klukkan 16:00 í dag, 14. ágúst 2011.
Sterk norðanátt blæs sandi af Landeyjasandi yfir Vestmannaeyjar og væntanlega ösku af svæðinu nærri Mýrdalsjökli.
Í Stórhöfða, Vestmannaeyjum, var vindurinn úr norðri, 21 m/s kl. 16:00. Milli 12 og 13 í dag var vindurinn 15 til 18 m/s úr NNA.

Gervitunglamynd tekin kl. 12:35 af Terra tungli NASA (mynd NASA/Rapidfire og VÍ).
  Þröstur Þorsteinsson.
Umhverfis- og auðlindafræði & Jarðvísindastofnun Háskólans, Háskóli Íslands, Sturlugata 7, 101 Reykjavík.

Öskustormur af yfirborði Vatnajökuls

Grímsvötn, staðsett þar sem “T” í Vatnajökull er á kortinu (frá LMI.is).
Síðastliðinn sunnudag, þann 7. ágúst, 2011, um klukkan 14:05 var greinilegur öskustormur frá Grímsvatna-svæðinu á Vatnajökli.

Þessi mynd frá 14:05 (að ofan), og frá 14:20 (mynd að neðan), sýna þetta nokkuð vel (myndir frá NASA/Rapidfire og VÍ).

Takið líka eftir flotta lægðasnúðnum rétt fyrir utan Reykjanesið.
Á BTD mynd sést þetta einnig mjög vel (vann með Hróbjarti Þorsteinssyni (VÍ) að BTD; hann benti mér einnig á þennan atburð).

Samsé, nokkuð óvanalegur atburður, öskufok af yfirborði jökuls.

Fjöldi Homo sapiens réði úrslitum um örlög Neanderthal manna

Samkvæmt nýrri rannsókn vísindamanna frá Cambridge¹ var það hreinlega fjöldi Homo sapiens sem réði úrslitum um örlög Neanderthal manna.

Það er að segja, það margir nútímamenn (Homo sapiens), um 10-sinnum fleiri en þeir Neanderthal menn sem fyrir voru, fluttu yfir til Evrópu fyrir um 40 þúsund árum að veiðilendur og aðföng urðu að skornum skammti fyrir þá sem ekki tilheyrðu þróaðra félagskerfi nútímamannsins.

Neanderthal menn höfðu þrifist í um 300 þúsund ár í mið- og vestur Evrópu.

Að þessari niðurstöðu komust vísindamennirnir með nákvæmri tölfræði á fornleifum í SV Frakklandi.

Niðurstaðan er samsé að 10-sinnum fleiri nútímamenn hafi komið á svæðið, eins og sést á:

* Auknum fjölda "samkomustaða" (e. occupied sites).

* Meira af fornminjum á hverjum stað.

* Mun stærri svæði undirlögð á hverjum stað - merki um þróaðri félagsvitund (e. socially integrated social groupings).

Ekki bara fjöldinn, heldur einnig þróaðri aðferðir við veiðar nútímamannsins, betra skipulag og aðferðir við fæðuöflun og geymslu, áttu sinn þátt í því að Neanderthal mönnum fækkaði hratt. Einnig virðist sem samvinna milli hópa nútímanna hafi verið góð, skart og annað sem klárlega var notað til að styrkja vinabönd.

Ef nútímamaðurinn og Neanderthal menn þróuðust í 500 þúsund ár í sitthvoru lagi, þá þarf ekki að koma á óvart að mikill munur hafi verið á þessum tveimur tegundum.

¹ Professor Sir Paul Mellars, Professor Emeritus of Prehistory and Human Evolution, and Jennifer French, a second-year PhD student

Unnið upp úr:Strength in numbers: "(University of Cambridge) New research sheds light on why, after 300,000 years of domination, European Neanderthals abruptly disappeared."

Some Antarctic ice is forming from bottom

From http://www.eurekalert.org/pub_releases/2011-03/leo-sai030111.php

Caption: Radar image shows the Gamburtsev Mountains (bottom) overlain by the ice sheet, which has been deformed by a bulge of refrozen ice (center).

Credit: Courtesy Bell et al., 2011

Kuldinn í BNA og Evrópu / The cold spell in USA and Europe

(Íslenska neðan við myndina)

The Atlantic Oscillation (AO) has caused cold temperature throughout most of Europe and USA. However, parts of Greenland for instance, have been unseasonably warm.

The image below shows the temperature anomaly for 3 – 10 Desember 2010, as compared to the average for the same dates in 2002 – 2009.

 
NASA Earth Observatory image created by Jesse Allen, using data provided courtesy of the NASA/GSFC Distributed Active Archive Center. Caption by Holli Riebeek.

Svokölluð AO sveifla, sem ræðast af þrýstingsmun milli háþrýstisvæði nær miðbaug og lágrþrýstisvæða yfir heimskautinu, er nú í þeim fasa (kallaður neikvæður, lítill þrýstimunur) að kalt er víða í Evrópu og BNA, en hlýtt t.d. á Grænlandi.

Myndin hér að ofan sýnir hitafrávik fyrir dagana 3 – 10. desember, 2010, í samanburði við meðaltal sömu daga árin 2002 – 2009.

Lítið orðið eftir af nýjum fiskveiðisvæðum / World running out of new places to fish: study

Frétt um það hvernig tekist hefur að viðhalda miklum fiskveiðum með því að stækka veiðisvæði, þannig að nú er nánast ekkert nýtt veiðisvæði eftir, fyrir utan svæði sem lítið gefa af sér.


The world's fishing industry is fast running out of new ocean fishing grounds to exploit as it depletes existing areas through unsustainable harvesting practices, according to a study published Thursday.

World running out of new places to fish: study: VANCOUVER (Reuters)
Report published in the online journal PLoS ONE. (here)

From the news summary:

• Expansion into unexploited fishing grounds allowed global catches to increase for decades, and disguised the fact that older areas were being depleted ...
• ... most fishing is done by large companies ... companies can ignore the decline of older stocks by simply moving to new areas.
• ... left only unproductive fishing areas on the high seas and the ice-covered waters of the Arctic and Antarctic for boats to move into.

Baráttudagur gegn loftslagsbreytingum 10.10.2010 / Global Work Party

Sjá nánar á loftslag.is og 350.org.
See the links above.

Ráðleggingar vegna svifryksmengunar

Viðbrögð vegna svifryksmengunar (PM₁₀) fara eftir styrk svifryks í andrúmslofti.

Hér að neðan er tengill á einskonar töflu, sem kort eða mynd, sem sýnir almenna flokkun á loftgæðum vegna styrks svifryksmengunar og helstu ráðleggingar fyrir hvern flokk.

Kortið má nálgast hér, bæði sem mynd (smámynd hér að neðan) og kort sem hægt er að "ferðast um".

Almennt er óþarfi að vera sérlega duglegur að vera úti ef magn svifryks í lofti fer yfir um 150 micro-g/m3. Ekki myndi ég láta barnið mitt sofa úti þegar styrkurinn fer yfir þessi mörk. Hinsvegar er ekki hættulegt að fara styttri ferðir, sér í lagi ef notaðar eru grímur þegar styrkurinn er sem mestur, nokkuð hundruð micro-g/m3.

France drains lake under glacier / Til stendur að dæla vatni undan jökli í Frakklandi

"French engineers are set to drain a lake that has formed under a glacier on Mont Blanc, and which threatens to flood a valley below."

The lake, which is said to contain 65,000 cubic metres (2.3m cubic ft) of water, was discovered last month during routine checks.
The engineers plan to dig a hole into the ice and pump the water away.

France drains lake under glacier - link / hlekkur

Vatni sem safnast hefur undir jökli á Mont Blanc verður dælt upp úr því ef áætlanir ganga eftir.

Image from the BBC web site (see link above).

Hitafrávik í júlí 2010 / Temperature anomaly in July 2010

Þessi mynd, frá NASA Earth Observatory, sýnir hitafrávik í júlí 2010 miðað við sama mánuð árin 1951 til 1980.
Hnattrænt var hitinn um 0.55°C hærri og jafnaði nánast hitametið, með árunum 1998 og 2005.

ENGLISH:

This image, from NASA Earth Observatory, shows the temperature anomaly for July 2010, compared to the average for the same month in 1951 to 1980. 

Globally the temperature was about 0.55°C higher than the mean, and practically as high as the highest years on record,1998 and 2005. 

Traffic pollution may increase risk of dying from heart disease / Líkur á dausfalli vegna hjartasjúkdóma aukast nærri stórum umferðargötum

Traffic pollution may increase risk of dying from heart disease | Dr. Cutler

Líkur á dauðsfalli vegna hjartasjúkdóma voru 29% meiri fyrir þá sem búa nærri miklum umferðaræðum. Líkurnar minnkuðu ef þeir einstaklingar fluttu fjær umferðaræðum.